Ηλιοχώρι (Ντομπρίνοβο)

Το Ηλιοχώρι (Ντομπρίνοβο) είναι ένα από τα Βλαχοχώρια του Ζαγορίου. Βρίσκεται 70 περίπου χιλιόμετρα βορειοανατολικά των Ιωαννίνων και είναι κτισμένο μέσα στην καταπράσινη φύση των όμορφων πλαγιών της Τύμφης, σε υψόμετρο περίπου 900 μέτρων.

Το πότε ακριβώς κτίσθηκε το χωριό μας, δεν μπορεί να προσδιορισθεί. Από ευρήματα και προφορικές μαρτυρίες φαίνεται ότι είναι δημιούργημα συνένωσης πολλών μικρών συνοικισμών που προ υπήρχαν στη περιοχή.
Οι γύρω τοποθεσίες των «Ρασιανών», «Λιποχωρίου», «Κουκουρούντζου», «Σιούρη» και πολλές άλλες περιοχές ήταν αρχικά τα σημεία που πρώτο κατοικήθηκαν.
Δεν είναι δυνατόν να εξακριβωθεί το πότε συνέβη αυτό αν και τα ευρήματα στη περιοχή, μας πάνε πολύ παλιά πίσω σε χρόνους προελληνικούς όπως μαρτυρούν άλλωστε και τα λείψανα πελασγικών κτισμάτων στην θέση «Ρασιανιά».
Για διαφόρους λόγους (π.χ. εξαιτίας της έλλειψης πόσιμου νερού σε ορισμένα μέρη) οι κάτοικοι αυτών των περιοχών σταδιακά εγκατέλειψαν τις γύρω περιοχές και εγκαταστάθηκαν στην σημερινή τοποθεσία του χωριού.

Την εποχή της Σλάβικης κυριαρχίας στην Ήπειρο (6ος και 7ος αιώνας μ.Χ.) το Ντομπρίνοβο ήδη υφίσταται, όπως άλλωστε μαρτυρεί και το Σλαβικής προέλευσης όνομα του.
Ενώ στα μέσα του 14ου αιώνα γνωρίζουμε ότι στο χωριό μας κτίζεται το μοναστήρι της Παναγίας, από Κρητικούς μοναχούς.
Το 1431, όπως αναφέρει ο Βρυσοχωρίτης Νικόλαος Εξάρχος στο βιβλίο του «Το Ντομπρίνοβο», η Τουρκική καταγραφή καταχωρεί στα μητρώα της το χωριό μας ως κόμη με 1180 κατοίκους.
Και στους επόμενους αιώνες το Ντομπρίνοβο βρίσκεται σε ανάλογη ανθηρή κατάσταση.
Μαρτυρία για τη σπουδαία κοινωνική οργάνωση που υπήρχε στο χωριό μας εκείνη την εποχή, μας έδινε ένα έγγραφο που αναφερόταν στη συμφωνία του χωριού με έναν γιατρό από τις Πάδες.
Σύμφωνα με αυτό το συμφωνητικό το χωριό μας θα κατέβαλε μίσθωμα για έναν χρόνο στον γιατρό ώστε να παρέχει στους κατοίκους του δωρεάν περίθαλψη. Η φαρμακευτική αγωγή θα χρεώνονταν στους ίδιους τους κατοίκους.
Το έγγραφο αυτό συντάχθηκε το 1616 και υπήρχε σύμφωνα με μαρτυρίες συχωριανών μας ως το 1943, όταν οι Ναζί έκαψαν το χωριό μας.

Το 1812 ο Γάλλος πρόξενος Pouqueville επισκέπτεται ως ταξιδευτής την περιοχή και αναφέρει την ύπαρξη 750 περίπου κατοίκων στο χωριό μας.
Λίγο καιρό μετά, το 1815 στο Ντομπρίνοβο λειτουργεί πλήρες ελληνικό σχολείο. Αρχικά τα μαθήματα γινόταν κυρίως σε χώρους των εκκλησιών του χωριού (κυρίως στην Παναγία) αλλά και στα σπίτια των τότε δασκάλων.

Εκείνον τον καιρό συνέβη στο χωριό μας και η πρώτη μεγάλη καταστροφή.
Η πανώλη που έχει κάνει την εμφάνιση της στην περιοχή μας, θερίζει και το Ντομπρίνοβο, που θρηνεί πολλά θύματα και αναγκάζει τους κατοίκους να καταφύγουν στις γύρω κορυφές των βουνών, πιστεύοντας ότι εκεί θα ήταν πιο ασφαλείς.
Όλες οι μαρτυρίες αναφέρουν ότι το χωριό μας πλήττεται βαρύτατα από τον λοιμό.
Παρόλα αυτά το Ντομπρίνοβο γρήγορα ανασυγκροτείται.
Το 1819 ο Μητροπολίτης Ιωαννίνων Γαβριήλ επισκέπτεται την περιοχή μας και στο χωριό μας αναφέρει την ύπαρξη 160 ωραίων κατοικιών.
Λίγο αργότερα, στις 12-2-1823, ο Αθ. Ψαλίδας σε επιστολή του προς τον Αλ. Μαυροκορδάτο όπου περιγράφει την κατάσταση στην Ήπειρο και στην Θεσσαλία (περιοχές που ο ίδιος πιστεύει ότι πρέπει η Ελλάδα σύντομα να απελευθερώσει), αναφέρει το χωριό σαν ένα από τα λίγα χωριά του Ζαγορίου όπου «βαστούν τουφέκι».

Στο Ντομπρίνοβο εκείνον τον καιρό λειτουργούν κοινοτικά σχολεία ανδρών και γυναικών (παρθεναγωγεία) ενώ κτίζονται πολλά κοινωφελή έργα με δαπάνες συγχωριανών μας (νέο υδραγωγείο, γέφυρες, υφαντήριο, ανοίγονται δρόμοι κ.α.).
Οι Ντομπρινοβίτες που «παραδοσιακά» γινόταν ταξιδευτές και έμποροι οι περισσότεροι, γυρνούσαν όλο τον κόσμο αλλά όσο και να πρόκοβαν στα ξένα δεν λησμονούσαν ποτέ την πατρίδα τους, ζούσαν πάντα με το όνειρο της επιστροφής και όπως αποδεικνύεται από τα έργα τους πάντα φρόντιζαν ώστε το χωριό να εξελίσσεται και να προοδεύει.
Δεν είναι τυχαίο ότι παρόλο που υπήρχαν πολλοί συμπατριώτες μας μετανάστες, το χωριό στην στατιστική προσέγγιση του πληθυσμού που πραγματοποιείται τη διετία 1873-74 και δημοσιεύεται τον β΄ τόμο της επετηρίδας «του εν Κωνσταντινούπολει Ηπειρωτικού Φιλεκπαιδευτικού συλλόγου», καταγράφει 1200 κατοίκους, τους περισσότερους της σύγχρονης ιστορίας του.

Αλλά δυστυχώς τα πράγματα σύντομα θα αλλάξουν προς το χειρότερο, αφού ο επόμενος αιώνας αποδεικνύεται ιδιαίτερα καταστροφικός.
Οι πόλεμοι (βαλκανικοί και Α΄ παγκόσμιος) αλλάζουν τα σύνορα και οδηγούν στην οικονομική καταστροφή πολλούς συχωριανούς μας, που βλέπουν τις επιχειρήσεις τους κυρίως στην Βαλκανική χερσόνησο να «εξανεμίζονται».
Και είναι εκείνη την εποχή που η «ισπανική γρίπη» που θερίζει τον κόσμο με εκατομμύρια θύματα, κάνει την εμφάνιση της και στο χωριό μας.
Σε διάστημα ενός αιώνα το Ντομπρίνοβο πλήττεται βαρύτατα από ακόμη έναν λοιμό.

Στο διάστημα του μεσοπολέμου στο χωριό η κατάσταση γίνεται πολύ δύσκολη και πολλοί συχωριανοί μας ξενιτεύονται.
Το χωριό αρχίζει να συρρικνώνεται για τα καλά και το 1940 αριθμεί μόλις 132 κατοίκους.
Λίγο πιο νωρίς, το 1927, «αποφασίζετε» η αλλαγή του ονόματος.
Το Ντομπρίνοβο γίνεται πλέον Ηλιοχώρι.

Ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος και η Γερμανική κατοχή δίνουν ακόμη ένα κτύπημα στο δοκιμαζόμενο χωριό μας.
Στις 18 Οκτωβρίου του 1943 οι Γερμανοί καίνε όλα τα χωριά της περιοχής μας και φυσικά και το Ηλιοχώρι.
Η τεράστια καταστροφή για το χωριό μας όμως δεν είναι μόνο οικονομική.
Σύμφωνα με όλες τις μαρτυρίες τόσο στην κοινότητα όσο και σε σπίτια ιδιωτών υπήρχε συγκεντρωμένο σπουδαίο ιστορικό υλικό που δυστυχώς δεν μπόρεσε να διασωθεί. Έγγραφα, θρησκευτικά και ιστορικά κειμήλια αιώνων καταστρέφονται σε μια μέρα από την ναζιστική θηριωδία

Ο εμφύλιος πόλεμος που ακολουθεί χειροτερεύει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Πολλοί συγχωριανοί μας φεύγουν ως πολιτικοί πρόσφυγες από την πατρίδα τους και άλλοι ακολουθούν το «ρεύμα της εποχής», την αστυφιλία.
Άλλωστε το χωριό δεν έχει τίποτα να τους προσφέρει, τα πάντα τα προηγούμενα χρόνια καταστράφηκαν και όσα λίγα απέμειναν (κυρίως οικόσιτα ζώα), το καλοκαίρι του 1949 δημεύονται από τον Ελληνικό Στρατό!!

Έτσι το 1951 στο χωριό καταγράφονται μόλις 52 κάτοικοι και είκοσι χρόνια αργότερα 49!!
Μέσα σε εκατό χρόνια οι 1200 κάτοικοι του Ντομπρίνοβου έγιναν 49 και το χωριό ερημώνει.

Ο 21ος αιώνας άρχισε με ακόμη πιο ανησυχητικά μηνύματα αφού η επίσημη καταγραφή του 2001 βρίσκει το Ηλιοχώρι να αριθμεί μόλις 40 κατοίκους.
Η εγκατάλειψη των χωριών είναι ένα σημάδι του καιρού μας και δυστυχώς το Ηλιοχώρι δεν εξαιρείται από αυτή τη κατάσταση.