Ο Ζαγορίσιος χορός

Tου Ηλία Σ. Δήμα

Ο χορός αυτός χορευόταν σ’ ανοιχτό κύκλο, από άνδρες και γυναίκες, σ’ όλες τις χορευτικές εκδηλώσεις, κυρίως στα Ζαγοροχώρια αλλά και σ’ άλλα χωριά της Ηπείρου, όπως π.χ. στην περιοχή Πωγωνίου και Κόνιτσας, με πολύ μικρές διαφορές από περιοχή σε περιοχή. Η λαβή των χεριών ήταν από τις παλάμες και με λυγισμένους τους αγκώνες ή αγκαζέ (θηλυκωτά).  Τ’ όνομα του πήρε από την περιοχή Ζαγοροχωρίων που θεωρείται η κοιτίδα του.

Το χορευτικό μοτίβο του χορού σχηματιζόταν από 16 κινήσεις που επαναλαμβάνονταν καθόλη τη διάρκεια της μουσικής, σε πεντάσημο ρυθμό. Ο Ζαγορίσιος συνοδευόταν είτε από οργανική μουσική, όπως π.χ. το «Ζαγορίσιο» και το «Παλιό Ζαγορίσιο», είτε με μουσική και τραγούδι, χορευόταν με πολλές μελωδίες του ίδιου ρυθμού, όπως τον «Κωνσταντάκη», την «Αλεξάνδρα», το «Πουλάκι», τη «Βεργινάδα», που έχει μεταφορική σημασία και εννοεί τη λεβεντόκορμη και λυγερόκορμη κόρη, και τη «Βασιλαρχόντισσα». Ειδικά στη «Βασιλαρχόντισσα» εκτελούσαν 4 επιπλέον κινήσεις σ’ ορισμένες φράσεις της μουσικής. Μετά το Ζαγορίσιο το γύριζαν συνήθως σε Τσάμικο ή συρτό στα δύο (Πωγωνίσιο). Σήμερα χορεύεται από τα δύο φύλα, σ’ όλες σχεδόν τις χορευτικές εκδηλώσεις, με την ίδια οργανική μουσική και τις ίδιες μελωδίες, με πιο γρήγορη ρυθμική αγωγή όμως και με πιο ελεύθερες κινήσεις.

Μουσικολογική και μουσικοκινητική ανάλυση

Ο «Ζαγορίσιος» χορός είναι μια ενόργανη μουσική μορφή βασιζόμενη κι αυτή σε πεντάσημο ρυθμικό παιονικό σχήμα Δ’ είδους, που αναλογεί στο μέτρο 5/4 με δομή 3/4 + 2/4 ή σύμφωνα με άλλη καταγραφή αν εκτελείται πιο γρήγορα – στο 5/8 (με δομή 3/8 + 2/8). Μερικοί υποστηρίζουν ότι η δομή του μέτρου είναι 2 + 3.                                              Γενικά η Ρυθμική αγωγή της μουσικής είναι σχετικά γρήγορη, με ζωηρό χαρακτήρα, ενώ η αντίστοιχη του χορού είναι πιο μέτρια.           .                                                    ‘                      Η μελωδική γραμμή στηρίζεται σε επτάβαθμη δημοτική ελάσσονα κλίμακα με τριημιτόνια (τέταρτος ήχος «σκληρός»). Η μορφολογική δομή αυτής της ενόργανης λαϊκής μουσικής αφορά ένα περιεχόμενο από 8 μελωδικές φράσεις οι οποίες προβάλλονται ή σε επανάληψη, ή με μορφή παραλλαγών ή με νέο θεματικό υλικό.

Κάθε μουσική φράση που απαρτίζεται από δύο θεματικές περιόδους, περιέχει 8 μέτρα των 5/4 (ή των 5/8) και κάθε θεματική περίοδος πλαισιώνεται από 4 μέτρα.

Το χορευτικό μοτίβο του «Ζαγορίσιου», όπως αναφέρεται, σχηματίζεται από 16 ανισόχρονες κινήσεις οι οποίες είναι οργανωμένες σε 4 όμοια, από πλευράς ρυθμικής, κινητικά μοτίβα τεσσάρων ανισόχρονων κινήσεων το καθένα: Η καθεμιά από τις 3 πρώτες κινήσεις ισοδυναμεί χρονικά με ένα τέταρτο, ενώ η 4η κίνηση έχει χρονική αξία ενός δεύτερου (εφόσον το μέτρο είναι 5/4).

Επομένως:

1)    Κάθε Κινητικό μοτίβο αναλογεί σ’ ένα μέτρο των 5/4.

2)    Κάθε Χορευτικό μοτίβο καλύπτει 4 μέτρα των 5/4 και κατά συνέπεια μία μουσικοθεματική περίοδο.

3)    Κάθε μουσική Φράση (8 μέτρα) καλύπτεται από 2 χορευτικά μοτίβα.

Μορφολογικά, είναι σαφές ότι η δομή της μουσικής και η αντίστοιχη του χορού συμπίπτουν απόλυτα.

Κινησιολογική ανάλυση (ανδρών και γυναικών)

1η Τετράδα

Στο (1), το αριστερό πόδι πατούσε προς τα’ αριστερά και λίγο προς τα πίσω, ενώ συγχρόνως το δεξί πόδι σηκώνονταν πολύ λίγο από το έδαφος.

Στο (2), το δεξί πόδι πατούσε στη θέση του και λίγο προς τα πίσω, ενώ συγχρόνως το αριστερό πόδι σηκωνόταν από το έδαφος.

Στους παραπάνω χρόνους (1,2), σ’ ορισμένα χωριά, οι γυναίκες έφερναν το αριστερό πόδι και πατούσε με το μπροστινό τμήμα του ταρσού κοντά στη φτέρνα του δεξιού ποδιού, ενώ συγχρόνως γινόταν μικρή στροφή του σώματος προς τα’ αριστερά.

Οι άνδρες επίσης στο (1,2), εκτελούσαν και άρση του αριστερού ποδιού, ελαφρά λυγισμένου, μπροστά από το δεξί πόδι, ενώ συγχρόνως γινόταν κάμψη και τάση στο γόνατο του δεξιού ποδιού.

Στο (3), το αριστερό πόδι πατούσε προς το κέντρο του κύκλου.

Στο (4), το δεξί πόδι πατούσε με το μπροστινό τμήμα του ταρσού κοντά στη φτέρνα του αριστερού.

Στο 4ο χρόνο οι άνδρες έφερναν μερικές φορές το δεξί πόδι σε άρση, λυγισμένο, πίσω από το αριστερό.

2η Τετράδα

Αρχίζοντας με το δεξί πόδι εκτελούσαν (4) περπατητά βήματα προς τη φορά του χορού και με το αριστερό πόδι πάνω από το δεξί (δεξί-αριστερό-δεξί-αριστερό).

Το 4ο βήμα που γινόταν με το αριστερό πόδι πάνω από το δεξί προς τη φορά, γινόταν λίγο πιο μεγάλο.

3η Τετράδα

Στο (1), το δεξί πόδι πατούσε πάνω από το αριστερό, σταυρωτά, ενώ συγχρόνως το αριστερό πόδι σηκωνόταν λίγο από το έδαφος, ελαφρά λυγισμένο.

Στο (2), το αριστερό πόδι πατούσε στη θέση του και σηκωνόταν το δεξί πόδι από το έδαφος.

Στους δυο παραπάνω χρόνους (1,2) οι άνδρες εκτελούσαν άρση του δεξιού ποδιού, ελαφρά λυγισμένου, ενώ συγχρόνως γινόταν κάμψη και τάση στο γόνατο του αριστερού ποδιού.

Στο (3), το δεξί πόδι πατούσε στη διάσταση (δεξιά).

Στο (4), το δεξί πόδι πατούσε με το μπροστινό τμήμα του ταρσού κοντά στα δάχτυλα του αριστερού.

Οι άνδρες στο (4) εκτελούσαν άρση του αριστερού ποδιού ελαφρά λυγισμένου, μπροστά από το δεξί πόδι.

4η Τετράδα

Στο (1), το αριστερό πόδι πατούσε στη διάσταση (αριστερά).

Στο (2), το δεξί πόδι πατούσε προς τ’ αριστερά και πίσω από το αριστερό.

Στο (3), το αριστερό πόδι πατούσε προς τ’ αριστερά.

Στο (4), το δεξί πόδι πατούσε κοντά στο αριστερό, στην προσοχή.

 

Αναδημοσίευση από το βιβλίο του Ηλία Σ. Δήμα «Η χορευτική παράδοση της Ηπείρου»

Advertisements