Οι πληθυσμιακές μεταβολές στο Ηλιοχώρι τον 20ο κ’ 21ο αιώνα

Με την είσοδο του 20ου αιώνα έχουμε τα πρώτα στοιχεία για τον αριθμό των συχωριανών μας που ζούσαν στο χωριό μας, την εποχή εκείνη.
Το 1902 ο γραμματέας της Μητρόπολης Ιωαννίνων Παύλος Ευαγγελίδης επιχείρησε μια ακριβή στατιστική καταγραφή του πληθυσμού της επαρχίας Δωδώνης και στο χωριό μας αναφέρει την ύπαρξη 830 κατοίκων.

Λίγο καιρό αργότερα ο Γεώργιος Δημητρακόπουλος στο βιβλίο του για το Ζαγόρι, γράφει ότι το 1905 στο Ντομπρίνοβο κατοικούν 500 άνθρωποι.
Η πληθυσμιακή αναφορά του Δημητρακόπουλου δεν πρέπει να βασίζεται σε κάποια καταμέτρηση που έγινε αλλά σε υπολογισμούς του συγγραφέα.
Αυτή πάντως είναι και η τελευταία αναφορά που έχουμε για το Ντομπρίνοβο την εποχή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Τη ίδια χρονιά κυκλοφορεί το βιβλίο του Nikolae Papahagi, «Les Roumains de Turquie». Στις σελίδες του γράφει ότι στο χωριό μας ζουν 1450 κάτοικοι και μάλλον οι αριθμοί που μας δίνει πρέπει να αναφέρονται σε μερικά χρόνια πιο πριν.

Στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1912-13 ο Ελληνικός στρατός προελαύνει νικητής στην Ήπειρο και στις 21 Φεβρουαρίου του 1913 τα Γιάννινα και η ευρύτερη περιοχή τους απελευθερώνονται.
Εκείνη τη χρονιά έχουμε και τη πρώτη επίσημη καταγραφή του πληθυσμού των λεγόμενων τότε «νέων χωρών», από το Ελληνικό κράτος,
Η απογραφή αυτή διεξήχθη το φθινόπωρο του ’13 (Σεπτέμβριο), πιθανότατα από τον Ελληνικό Στρατό.
Το Ντομπρίνοβο σύμφωνα με αυτή τη καταγραφή έχει 447 κατοίκους εκ των οποίων 166 είναι άντρες και οι υπόλοιποι 281 γυναίκες.
Η μεγάλη διαφορά μεταξύ άντρων και γυναικών εξηγείται από το γεγονός ότι την εποχή εκείνη ήταν συνήθη φαινόμενο οι άντρες να αφήνουν τις γυναίκες τους στο χωριό και αυτοί να ξενιτεύονται προς αναζήτηση καλύτερης τύχης.

Την ίδια χρονιά, λίγο νωρίτερα στις 24 Ιουλίου, ο Γενικός Επιθεωρητής της Μέσης Εκπαίδευσης της Ηπείρου Αλέξανδρος Καθάριος επισκέπτεται το χωριό μας και στην έκθεση του προς τους προϊσταμένους του, αναφέρει ότι στο χωριό μας ζουν περίπου 760 κάτοικοι.
Και οι δυο αναφορές πρέπει να θεωρούνται έγκυρες και η μεγάλη διαφορά που παρατηρείται στα μεταξύ τους καταγραφόμενα, πιθανότατα οφείλεται στην εποχή που αυτές έγιναν.
Η απογραφή του Καθάρειου έγινε στα μέσα του καλοκαιριού, κοντά στο πανηγύρι του χωριού, περίοδο που στο Ντομπρίνοβο επέστρεψαν αρκετοί συχωριανοί.
Η απογραφή του Ελληνικού κράτους γίνεται το φθινόπωρο που πλέον αρκετοί Ντομπρινοβίτες έχουν φύγει από το χωριό μας και έχουν επιστρέψει στις έδρες τους.
Αυτές είναι και οι τελευταίες απογραφές του πληθυσμού που παρουσιάζουν μια πυκνοκατοικημένη εικόνα για το χωριό μας.

Από την δεύτερη αυτή δεκαετία του 20ου αιώνα τα προβλήματα στη περιοχή αρχίζουν και πολλαπλασιάζονται.
Οι πολεμικές και πολιτικές αναταραχές που ξεκίνησαν εξαιτίας της διάλυση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, καθώς και η χάραξη των συνόρων των νέων κρατών της Βαλκανικής χερσονήσου δημιούργησαν μια νέα, άσχημη κατάσταση για τους κατοίκους του Ζαγορίου, που οι περισσότεροι από αυτούς δραστηριοποιούνταν εμπορικά στα Βαλκάνια.
Τα πράγματα χειροτέρεψαν και από την παγκόσμια οικονομική κρίση που οδήγησε πολλούς Ζαγορίσιους στην οικονομική καταστροφή.
Πολλοί από αυτούς εξαιτίας των πολιτικοοικονομικών εξελίξεων έφυγαν για μακρύτερους μεταναστευτικούς προορισμούς και αναγκάστηκαν να αποκοπούν από τις προγονικές τους εστίες.

Εξαίρεση στον κανόνα δεν θα μπορούσαν να είναι και οι Ντομπρινοβίτες.
Πολλοί από τους συχωριανούς μας που επαγγελματικά δραστηριοποιούνταν σε μακρινές περιοχές, εγκαταστάθηκαν μόνιμα εκεί και σταδιακά αποκόπηκαν από το χωριό μας.
Συχωριανοί μας που ζούσαν σε διάφορα μέρη της Ελλάδος αλλά και σε χώρες της Βαλκανικής, όπως η Ρουμανία και η Βουλγαρία έκοψαν κάθε επαφή με το χωριό μας και από τότε χάθηκαν τα ίχνη τους.
Το ίδιο συνέβη και με αρκετούς άλλους συμπατριώτες μας που ταξίδεψαν σε πιο μακρινούς προορισμούς, κυρίως προς την Αμερική.

Συμβολή όμως στη τεράστια μείωση του πληθυσμού της περιοχής, εκείνη την εποχή, είχε και η «ισπανική γρίπη».
Μια νέα επιδημία που τον χειμώνα του 1918-19 πέρασε από την περιοχή μας σκορπώντας τον θάνατο.
Στοιχεία για τον ακριβή αριθμό των θυμάτων στο χωριό μας δεν έχουμε.
Υπάρχουν όμως για το γειτονικό Βρυσοχώρι που στη προηγούμενη απογραφή του Σεπτεμβρίου του 1913 είχε σχεδόν το ίδιο πληθυσμό με το χωριό μας.
Εκεί απογράφηκαν 488 κάτοικοί έναντι 447 που είχε το Ηλιοχώρι.
Στο βιβλίο του Εξάρχου για το Βρυσοχώρι διαβάζουμε ότι τον χειμώνα εκείνο στο χωριό του πέθαναν 86 κάτοικοι.
Με βάση τα στοιχεία αυτά μπορούμε αναλογικά να προσεγγίσουμε και τις ανθρώπινες απώλειες στο δικό μας χωριό.
Έτσι στη νέα επίσημη απογραφή του χειμώνα του 1920 (έγινε στις 19 Δεκεμβρίου), το χωριό μας απαριθμεί μόλις 222 κατοίκους (στο Βρυσοχώρι αντίστοιχα μειώθηκαν σε 314).

Τα επόμενα χρόνια η κατάσταση χειροτερεύει αφού ο καιρός που τα Ζαγοροχώρια ευημερούσαν είναι πλέον παρελθόν.
Η οικονομική κατάσταση στα χωριά μας είναι τραγική και γι’ αυτό οι κάτοικοι τους τα εγκαταλείπουν.
Έτσι στην απογραφή του 1928 ο πληθυσμός του Ντομπρίνοβου (που από το 1927 ονομάζεται επίσημα Ηλιοχώρι) συρρικνώνεται ακόμη περισσότερο και απαριθμεί μόνο 164 κατοίκους.

Η δεκαετία του 1940 άρχισε και τέλειωσε με τραγικό τρόπο, για όλο τον κόσμο αλλά και για τους μόλις 132 κατοίκου του χωριού μας.
Τόσοι απογράφηκαν στην επίσημη στατιστική καταμέτρηση του πληθυσμού της Ελλάδος που διεξήχθη εκείνη τη χρονιά, λίγες ημέρες πριν ξεσπάσει ο πόλεμος (η απογραφή πραγματοποιήθηκε στις 16 Οκτωβρίου).

Ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος, η ναζιστική κατοχή αλλά και τα ταραγμένα χρόνια που ακλούθησαν και οδήγησαν στον Ελληνικό εμφύλιο πόλεμο κατέστρεψαν τελείως το χωριό μας.
Αρχικά οι πολεμικές συγκρούσεις με τους Ιταλούς που έγιναν στη περιοχή μας, επέφεραν σημαντικά προβλήματα στους κατοίκους των χωριών μας, τόσο οικονομικά όσο και σε απώλειες ανθρώπινου δυναμικού.
Η κατοχή που ακολούθησε, τα πρώτα χρόνια δεν είχε δημιουργήσει τα μεγάλα προβλήματα που προκάλεσε σε άλλες περιοχές.
Τα πράγματα όμως άλλαξαν κατά τραγικό τρόπο το καλοκαίρι του 1943 όταν στην Ήπειρο έρχονται Γερμανικές κατοχικές δυνάμεις.
Οι ναζιστές έδειξαν το απάνθρωπο χαρακτήρα τους καίγοντας και καταστρέφοντας πολλά από τα χωριά της περιοχής μας.
Αυτή τη ίδια τραγική τύχη είχε και το Ηλιοχώρι.
Τον Οκτώβριο του 1943 οι Γερμανοί μπαίνουν στο χωριό μας και το καταστρέφουν.

Όμως και η συνέχεια δεν είναι καλύτερη.
Την απελευθέρωση από τους Γερμανούς ακολούθησε μια περίοδο πολιτικών αναταραχών που σαν αποτέλεσμα είχε τον εμφύλιο πόλεμο.
Το καλοκαίρι του 1949 ο Ελληνικός στρατός αδειάζει τα χωριά της περιοχής μας από τους κατοίκους τους και παίρνει ότι μπορούσε να φανεί χρήσιμο στους αντάρτες, κυρίως οικόσιτα ζώα.
Το χωριό μας εκείνη τη περίοδο παρέμειναν ελάχιστοι υπέργηροι κάτοικοι του (μόλις 4 Ηλιοχωρίτες, τρεις γιαγιάδες και ένας παππούς).

Τη στρατιωτική ήττα των ανταρτών ακολούθησε η αναγκαστική τους εξορία.
Πολλοί συχωριανοί μας που είχαν ενταχθεί στις τάξεις του ΕΛΑΣ διέφυγαν στις μεγάλες αστικές πόλεις της πατρίδος μας αλλά και αρκετοί άλλοι αναγκάστηκαν να καταφύγουν στις χώρες του πάλαι ποτέ Ανατολικού μπλοκ. Εγκαταστάθηκαν εκεί για πολλές δεκαετίες και ορισμένοι από αυτούς παραμένουν ακόμη και σήμερα εκεί.

Έτσι στη απογραφή του 1951 καταγράφονται στο Ηλιοχώρι μόλις 52 κάτοικοι. Για πρώτη φορά ίσως από την ίδρυση του χωριού μας οι κάτοικοι του ανέρχονται σε διψήφιο νούμερο.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 ο Ζαγορίσιος εκπαιδευτικός Γιάννης Σαραλής στο βιβλίο του για το Ζαγόρι (κυκλοφόρησε το 1957), αναφέρει ότι στο Ηλιοχώρι ζουν 13 οικογένειες που απαριθμούν 55 μέλη.

Η επόμενη απογραφή δείχνει μια αυξητική τάση που δεν οφείλετε σε επιστροφές παλιών κατοίκων του χωριού αλλά στην είσοδο νέων οικογενειών.
Την περίοδο εκείνη σαρακατσάνικες οικογένειες ενσωματώνονται σε αρκετά χωριά του Ζαγορίου και ένα από αυτά είναι και το δικό μας.
Στην απογραφή λοιπόν του 1961 οι κάτοικοι του Ηλιοχωρίου καταγράφονται ότι είναι 75, παρουσιάζοντας μια πρόσκαιρη αυξητική τάση, αφού την επόμενη δεκαετία (απογραφή 1971) μειώνονται σε 49.

Στις 5 Απριλίου του 1981, στη νέα απογραφή στο χωριό μας φαίνεται ότι ζουν 67 άνθρωποι, όσοι σχεδόν και το 1991 (διενεργήθηκε στις 17 Μαρτίου και καταμετρήθηκαν 66 κάτοικοι).

Το Ηλιοχώρι το 2011

Το Ηλιοχώρι το 2011

Με την είσοδο της νέας χιλιετίας διεξάγεται νέα επίσημη απογραφή από το Ελληνικό κράτος και τα στοιχεία της για το χωριό μας, είναι ιδιαίτερα αρνητικά. Στο Ηλιοχώρι, στις 18 Μαρτίου του 2001, απογράφονται 40 μόλις κάτοικοι!! Σημειώνεται ένα νέο αρνητικό ρεκόρ, που και αυτό στη συνέχεια καταρρίπτεται απογραφή.
Στη νέα επίσημη καταμέτρηση ο πληθυσμός του χωριού μας ξαναμειώθηκε.
Στη φετινή απογραφή, που στο χωριό μας πραγματοποιήθηκε στις 14 Μαΐου 2011, στο Ηλιοχώρι απογράφηκαν, μόλις 31 κάτοικοι….
Επιστροφή στο Α΄ Μέρος

Δείτε τον συγκεντρωτικό πίνακα των πληθυσμιακών αναφορών

Advertisements

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s