Αναφορές του Gustav Weigand στο Ντομπρίνοβο και στους Ντομπρινοβίτες

Το φθινόπωρο του 1889 ο Γερμανός Εθνολόγος Gustav Weigand (1860 – 1930) επισκέφτηκε την περιοχή μας και στο δίτομο έργο του «οι Αρωμούνοι (Βλάχοι)» βρίσκουμε κάποιες αναφορές σχετικές με το χωριό μας αλλά και με ορισμένους συγχωριανούς μας που συνάντησε ο Weigand κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του.

Αρχικά στον πρώτο τόμο (σελ. 180 – 184) ο Gustav Weigand γράφει για την επίσκεψη του στο χωριό μας αλλά και στα γειτονικά χωριά Λάιστα και Βρυσοχώρι:
«Η Λάιστα (άρωμ. Λάκα) (27 – 28 Οκτωβρίου 1889)
Ανεβήκαμε με μερικούς στρατιώτες σε δυτική κατεύθυνση για να ε σκεφτούμε μια περιοχή πού χαρακτηρίζεται στον χάρτη της Θεσσαλίας και της Ηπείρου του Κήπερτ (Kiepert) σάν «terrain inexplore» (ανεξερεύνητη χώρα). Όμως πραγματικά, αυτά που βρήκα διαφέρουν πάρα πολύ από όσα αναφέρονται στους χάρτες μας.
Βέβαια ξαφνιάστηκα, όταν έπρεπε να περάσουμε ένα ύψωμα για να φτάσουμε στη Λάιστα, η οποία σύμφωνα με τούς χάρτες βρίσκεται αμέσως δίπλα από το ποτάμι. Αφού είχαμε φτάσει στη ράχη, κατεβήκαμε το μονοπάτι πού ήταν σκεπασμένο από βράχους, μέχρι μια κοιλαδίτσα που βρισκόταν σε απόλυτη ησυχία και που τη στόλιζαν δέντρα -οξυές, σφενδαμιές, καστανιές, κρανιές- πού έλαμπαν σε όλα τα χρώματα και που αποτελούσαν ένα θαυμάσιο θέαμα. Τελικά φτάσαμε σε μια σκάλα με 150 σκαλοπάτια που μας έφερε μέχρι τον πάτο της κοιλάδα. Τώρα κατάλαβα γιατί το μονοπάτι πιο πάνω ήταν σκεπασμένο με τόσα βράχια. Φαίνεται ότι παλιότερα οδηγούσε μια σκάλα με εκατοντάδες ή ακόμα και χιλιάδες σκαλοπάτια σε αυτή την εντελώς απομονωμένη κοιλάδα πού κατοικείται από Αρωμούνους.
Ακολουθώντας το ποταμάκι Ρασινίτης προς τα κάτω, περάσαμε μέσα από ένα άνοιγμα της κοιλάδας πού σκεπάζεται από ερείπια σπιτιών. Το μοναδικό πράγμα πού έχει διατηρηθεί είναι μια βρύση που το νερό της τρέχει συνέχεια. Έπειτα ανεβήκαμε λίγο, και σε μια απότομη στροφή μονοπατιού είχαμε όλο το χωριό Λάιστα μπροστά μας. Απέχει τρεισήμισι ώρες από τη Βωβούσα.
Είχα μια συστατική επιστολή μαζί μου για έναν γιατρό, που όμως έλειπε εκείνη τη στιγμή. Με οδήγησε ο Τούρκος υπαξιωματικός και πήγα σε διάφορα μέρη, αλλά κανένας δεν ήθελε να με δεχτεί. Κοντά στην εκκλησία βρήκα μια ομάδα άντρων με ευρωπαϊκά ρούχα -φαίνονταν πλούσιοι έμποροι- και τους ζήτησα κατευθείαν έναν χώρο για διανυκτέρευση. Με κορόιδευαν όμως και μου γύρισαν την πλάτη. Κατάλαβα ποιά ήταν η αιτία. Νόμισαν ότι είμαι ένας Αρωμούνος δάσκαλος και επειδή αυτή η κοινότητα έχει έντονη ελληνική συνείδηση, αρνήθηκαν να με δεχτούν. Εξήγησα στους κυρίους ότι τώρα ήθελα ακόμα περισσότερο να μείνω, ακόμα και αν έπρεπε να διανυκτερεύσω στο ύπαιθρο. Πήγα σ’ έναν ανοιχτό χώρο κοντά στο σχολείο και διέταξα τον υπηρέτη μου να ξεφορτώσει κάτω από ένα πλάτανο. Εκεί ήθελα να μείνω. Είχαμε αρχίσει να ετοιμαζόμαστε για τη διαμονή μας εκεί έξω, όταν ήρθε ο πρόεδρος και μας πήγε σε έναν μπακάλη που μόλις είχε ετοιμάσει ένα δωμάτιο που μπορέσαμε να μείνουμε. Ο άντρας αυτός με τα μαύρα βλοσυρά μάτια και το υγρό δωμάτιο δεν μου άρεσαν καθόλου, αλλά πάλι το προτίμησα από το να μείνουμε στο ύπαιθρο! Την επόμενη ημέρα, όταν είχαν πειστεί ότι δεν είμαι δάσκαλος, η διάθεση των ανθρώπων έγινε πιο φιλική, αλλά πάλι με κοιτούσαν με καχυποψία.
Το χωριό έχει 450 σπίτια. Οι περισσότεροι άντρες είναι έμποροι έξω, ιδιαίτερα στη Νότια Μακεδονία, στην Καβάλα, στη Δράμα, στην Αλιστράτη και σε άλλα μέρη. Γι’ αυτό και πολλοί φορούν βουλγάρικα ή ακόμη και ευρωπαϊκά ρούχα. Την κανονική αρωμουνική στολή καθόλου δεν τη βλέπει κανείς. Και η στολή των γυναικών είναι διαφορετική από αυτές που είδα μέχρι τώρα (σχετικά με αυτό βλ. φωτογραφία). Πολύ φανταχτερό είναι το κόκκινο φέσι που το βάζουν στο κεφάλι και που τυλίγεται γύρω-γύρω από μια κοτσίδα. Η ποδιά είναι σε χτυπητό πορτοκάλι και το προστήθιο και το ζιπούνι συγκρατιούνται από δυο ζευγάρια μικρές ασημένιες αγκράφες, ένα συνήθως οι γυναίκες έχουν ένα ζευγάρι πιο μεγάλες αγκράφες στο ζωνάρι. Η κοινότητα συντηρεί με δικά της έξοδα το ελληνικό σχολείο, στο όποιο εργάζονται τέσσερις δάσκαλοι. Οι άνθρωποι μιλούν με φοβερό θυμό για τη ρουμανική προπαγάνδα. Λένε ότι είναι Έλληνες και ότι θέλουν να είναι Έλληνες παρόλο που η πλειοψηφία των κατοίκων, συγκεκριμένα των γυναικών, δεν καταλαβαίνει ούτε μια λέξη ελληνικά, έκτος από το «καλημέρα». Λόγω της απομονωμένης θέσης του χωριού και αφού οι γυναίκες μένουν στο χωριό, η γλώσσα διατηρήθηκε εδώ καλύτερα από άλλου. Η Λάιστα είναι και το μοναδικό χωριό, όπου διατηρήθηκε η λέξη «νέγκρου»» (μαύρος), έτσι όμως ονομάζουν μόνο τον «μαύρο καφέ». Σε άλλες περιπτώσεις χρησιμοποιείται η λέξη «λάι» (μαύρος).

 

Λαϊστινοί το 1889, σε φωτογραφία του Gustav Weigand.

Λαϊστινοί το 1889, σε φωτογραφία του Gustav Weigand.

Το Ντομπρίνοβο (Ηλιοχώρι) και η Λέσνιτσα (Βρυσοχώρι) (29 Οκτωβρίου 1889)
Άφησα τις αποσκευές μου στη Λάιστα και έκανα μαζί με τρεις στρατιώτες και τον Νάκη μια εκδρομή στα άλλα αρωμουνικά χωριά της περιοχής. Περάσαμε τη φαρδιά κοίτη του ρέματος που συνήθως δεν έχει νερό που κατεβαίνει από το τεράστιο βουνό, το Φλαμπουράρι. Το χωριό βρίσκεται στις νότιες πλαγιές του. Πολλές φορές έπειτα από βροχοπτώσεις γεμίζει απότομα μερικά μέτρα νερό και γίνεται χείμαρρος. Σε μια περίπτωση, 14 μέρες πριν από την άφιξη μου έπεσαν δυνατές βροχές και τρία παιδιά που έπαιζαν εκείνη τη στιγμή στην άμμο της κοίτης παρασύρθηκαν από το νερό και πνίγηκαν.
Το μονοπάτι μας πήγε μέσα από αμπέλια και μετά από λίγο έγινε ο στενό που τα άλογα δεν μπορούσαν να περπατήσουν και έτσι ήμασταν ευχαριστημένοι, όταν φτάσαμε στην κοιλάδα του Ρασινίτη. Στην άλλη μεριά ανεβήκαμε ψηλότερα και φτάσαμε καβάλα μετά από μια ώρα και ένα τέταρτο στο Ντομπρίνοβο (σημ, Ηλιοχώρι) με τα 175 σπίτια του. Κάναμε ένα μικρό διάλειμμα κάτω από έναν πελώριο πλάτανο στην πλατεία, όπου οι τεμπέληδες άντρες περνούσαν τον χρόνο τους φλυαρώντας, παίζοντας χαρτιά και καπνίζοντας. Εκεί βρήκα και τον γιατρό από τη Λάιστα. Αλλά αφού προφασίστηκε ότι έχει λίγο χρόνο, συνέχισα και εγώ τον δρόμο και έφτασα μετά από μια ώρα στη Λέσνιτσα (σημ. Βρυσοχώρι) με τα 230 σπίτια της.
Το χωριό είναι κτισμένο σε μεγάλη έκταση. Και εδώ καλλιεργούνται αμπέλια, αλλά μόνο για τις προσωπικές ανάγκες. Η κυρία ασχολία είναι, όπως και στο Ντομπρίνοβο, η κτηνοτροφία, έκτος από αυτό, πολλοί έμποροι εργάζονται έξω. Τα αφεντικά της σημαντικής εμπορικής εταιρίας «Περδίκη» στον Βόλο, στον Πειραιά και στην Τεργέστη κατάγονται από το Ντομπρίνοβο.
Με είχε φιλοξενήσει ο δάσκαλος τού ελληνικού σχολείου. Έπειτα ήρθε μαζί μου σε μια κορυφή από την οποία είχα μια μακρινή θέα που μου έδωσε μια καλή ευκαιρία να φτιάξω ένα τοπογραφικό σχέδιο αυτής της άγνωστης περιοχής. Προς τον Βορρά ο ψήλος Σμόλικας ορίζει τη θέα. Στις νότιες πλαγιές του βρίσκονται τα χωριά Γκρίσμπανη (σημ. Αρετή) -το μοναδικό ελληνικό χωριό της περιοχής και υστέρα από αυτό ανατολικά στη σειρά τα αρωμουνικά χωριά: Παλιοσέλι, Πάδες (Πάντς), Άρματα, Μπρεάζα (σημ. Δίστρατο). Κανένα δεν απέχει πολύ από τη Βωβουσα αλλά όλα βρίσκονται σε αρκετό υψόμετρο. Η Λάιστα, το Ντομπρίνοβο, η Λέσνιτσα και το Παλιοχώρι, πού βρίσκεται μια ώρα δυτικά της Λέσνιτσας, ανήκουν στην κοιλάδα του Ρασινίτη. Ένα ψηλό βουνό, το λεγόμενα Φλαμπουράρι, χωρίζει την κοιλάδα από την κυρία ρεματιά. Στη δυτική μεριά το χιονισμένο Πάπιγγο ορίζει την περιοχή. Μια στενή χαράδρα σ’ αυτή την πλευρά οδηγεί μέσα από τα βουνά μέχρι την Κόνιτσα. Και τα νερά της Σαμαρίνας, δηλαδή της ανατολικής πλευράς του Σμόλικα, δεν πηγαίνουν ανατολικά αλλά τρέχουν προς τον Νότο, γύρω γύρω από το βουνό προς τη Βωβουσα.
Ακόμα το ίδιο βράδυ πήγαμε πάλι καβάλα στη Λάιστα. Είχα επιτρέψει στον ξενοδόχο και στην οικογένεια του να τρώνε μαζί μου τις ημέρες της διαμονής μου. Αλλά παρόλ’ αυτά με άφησε να τον πληρώσω περίπου μόνο το δέκατο από τα δικά μου έξοδα».

Στο ίδιο βιβλίο ο Gustav Weigand μας δίνει και κάποιες ακόμη πληροφορίες για τους Ντομπρινοβίτες που συνάντησε στις διαδρομές του. Τον Μάρτιο του 1890 όταν επισκέφτηκε τον Βόλο και τα περίχωρα του, γνώρισε την Ντομπρινοβίτικη οικογένεια Περδίκη:
«Στην πρώτη διαμονή μου στον Βόλο είχα κάνει κιόλας τη γνωριμία του Δρα κ. Νικολαΐδη Περδίκη, ενός νεαρού που είχε σπουδάσει στο Μόναχο και που χάρηκε που μπόρεσε να εξυπηρετήσει έναν Γερμανό σαν οδηγός στην πατρίδα του. Ο πατέρας του είναι ένας πλούσιος πραματευτής, ένας Αρωμούνος από το Ντομπρίνοβο Ζαγορίου που είχε υποκαταστήματα στην Τεργέστη και τον Πειραιά. Και το προσωπικό του, τουλάχιστον στον Βόλο, αποτελείται κατά πλειοψηφία από Αρωμούνους..».
Για την οικογένεια Περδίκη και την οικονομική της κατάσταση, υπάρχει και μια αναφορά στον 2ο τόμο της εργασίας του Γερμανού εθνολόγου, όπου στη σελίδα 106 την αναφέρει μαζί με τις οικογένειες των Αρωμούνων Αβέρωφ, Σίνα, Τοσίτσα, Στουρνάρα κ.α ως χαρακτηριστικά παραδείγματα βλάχων που με την «καρτερικότητα τους, την οικονομία τους, την εξυπνάδα τους και την προσοχή τους, ιδιότητες που τους κάνουν όμοιους με τους Εβραίους, πολλοί από αυτούς έχουν αποκτήσει πολύ σημαντικές περιουσίες».
Τον ίδιο μήνα, τον Μάρτιο του 1890, λίγες μέρες αργότερα από το πέρασμα του από το Βόλο, ο Weigand γράφει ότι γευμάτισε στο χάνι ενός ακόμη Ντομπρινοβίτη (που όμως δεν αναφέρει το όνομα του), το οποίο βρισκόταν στη περιοχή του χωριού Μπαμπά, σημερινό «Τέμπη Λαρίσης».

Ενδιαφέρον έχει και ο πίνακας που υπάρχει στο τέλος του 1ου τόμου και στον οποίο καταγράφονται οι αποστάσεις αλλά και ο πληθυσμός όλων των βλαχοχωριών.
Για την περιοχής μας, την οποία ο Weigand ορίζει ως Βόρειο Ζαγόρι και σύμφωνα με τα γραφόμενα του περιλαμβάνει τα Βλαχοχώρια που βρίσκονται «στις ρεματιές του Αώου (Βωβούσας) και του Ρασινίτη», στον πίνακα αναφέρονται:

 

Βωβούσα (Μπαϊάσα) στον Αώο, 2 ½ ώρες ΝΔ του Περιβολίου 700 Ψυχές
Λάιστα (Λάκα), 3 ½ ώρες από το προηγούμενο, 450 σπίτια 2250
Ντομπρίνοβο (σημ. Ηλιοχώρι), 1 ώρα και ένα τέταρτο δυτικά από το προηγούμενο, 175 σπίτια 875
Λεσνίτσα (σημ. Βρυσοχώρι), 1 ώρα ΒΔ από το προηγούμενο, 230 σπίτια 1150
Παλιοχώρι, 2 ώρες ανατολικά από το προηγούμενο,100 σπίτια 500

 

Advertisements

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s